https://krofayakromanticom.com/wortu/ G
| G. | SRANANTONGO | NEDERLANDS | A MEKI FU |
|---|---|---|---|
| – | Gadoketi | Rozenkrans | |
| – | Gado gi | Talent | |
| – | Gagufuga | Sprakeloos | |
| – | Gebe | Innerlijke verworvenheden | |
| – | Gengetiti | Gangpad | |
| – | Geyaneraloiki | Stamboom | |
| – | Gigas | Assertief | |
| – | Gokonpsabrifi | Retourticket | |
| – | Gotroston | Zware last | |
| – | Granbo | Erehaag | |
| – | Granipapira | Oorkonde | |
| – | Greb’oloman | Grafdelver | |
| – | Grogosi | Gezondheid | zie |
| – | Gronbuku | Wetboek | |
| – | Grongonfeti nanga kanusutu | Vuurgevechten | |
| – | Gronkarta | Plattegrond | |
| – | Gronkoni / Flora | Plantkunde | |
| – | 1. Gronprakseri | Handvest | |
2. Gronprakseri | Manifest | Krakti skrifi | |
3. Gronprakseri | Standpunt | ||
4. Gronprakseri | Principe | ||
| 5. Gronprakseri | Basis | ||
| – | Gronsmokowatra | Dauw | |
| – | Grontap’mindribere | Evenaar | |
| GEYANERALOIKI |
| ASPEKTI | DESCRIPTION |
|---|---|
| Sranan | Geyaneraloiki |
| Nederlands | Stamboom |
| Engels | Pedigree |
| 1. Betekenis en Ontstaan | Geyaneraloiki is een nieuw en krachtig woord dat de essentie van genealogie herdefinieert binnen een Creoolse en spirituele context. Het woord is ontstaan uit een diepe taalanalyse, waarbij het niet alleen de letterlijke betekenis van stamboom behoudt, maar ook een symbolische en spirituele dimensie toevoegt. Geyaneraloiki vertegenwoordigt: De fysieke en spirituele afstamming – de erfelijke en intuïtieve connectie tussen generaties. De poort naar het verleden – een luik dat opent naar herinnering en voorouderlijke kennis. Een levend erfgoed – een concept dat door klank en betekenis een brug slaat tussen het verleden en de toekomst. |
| 2. Etymologie | Geyaneraloiki is samengesteld uit verschillende elementen: “Geya” → De eerste letters van genealogie, wat direct de verbinding met afkomst en erfgoed aantoont. “nera” → Mogelijk verwijzend naar “nera” als een Creoolse interpretatie van een vrouwelijke aanwezigheid of hoedster. “loiki” → Afgeleid van “luik”, wat een opening of doorgang symboliseert naar diepere kennis en erfgoed. |
| 3. Uitspraak | Fonetische weergave: /Ghe-YA-ne-RAH-loy-KI/ Deze uitspraak behoudt de melodie en ritmische cadans die past binnen de Creoolse klankstructuur. “Ghe-YA” → Zachter en vloeiender dan “Genera”, maar nog steeds verbonden met genealogie. “ne-RAH” → Behoudt de krachtige kern, waarbij “RAH” een nadruk en diepere toon heeft. “loy-KI” → Een ritmische afsluiting, met “loy” als een vloeiende beweging en “ki” als een scherpe, krachtige finish. |
| 4. Symbolische Betekenis | Geyaneraloiki is meer dan een stamboom → Het is de doorgang naar erfgoed, een spirituele en zintuiglijke lijn die door generaties heen blijft bestaan. Het concept van het “luik” → Een overgang tussen verleden, heden en toekomst, waar Genera als een hoedster van kennis naar de toekomst kijkt. Het woord als klank en gevoel → Het vloeit op natuurlijke wijze en draagt een diepe, muzikale en Creoolse ritmiek. |
5. Korte Samenvatting | Etymologie: “Geya” verwijst naar genealogie en oorsprong. “Nera” suggereert een hoedster of beschermende aanwezigheid. “Loiki” betekent luik of doorgang naar kennis en erfgoed. Gebruik en Ontstaan: Wordt gebruikt als een Creools alternatief voor genealogie en stamboom. Geeft niet alleen afkomst weer, maar ook de spirituele en zintuiglijke verbinding tussen generaties. Het ontstond als een taalkundige en klankmatige verfijning van, met een diepere verbinding naar erfgoed. |
| 6. Bedenker en Ontwikkeling | Het woord Geyaneraloiki is bedacht door Krofaya Kromanti, een autodidact begaan met het Sranantongo, auteur, dichter en voordrachtkunstenares. Door haar diepgaande verbinding met taal en erfgoed, evenals haar intuïtieve en creatieve taalontwikkeling, heeft zij dit woord gevormd als een taalkundige en spirituele verfijning van het concept ‘genealogie’. De samenstelling van dit woord draagt een diepe Creoolse resonantie en verbindt verleden, heden en toekomst op een unieke manier. |
| 7. Persoonlijke Reflectie | Geyaneraloiki is niet alleen een woord dat in mijn brein is ontstaan, maar een herontdekte waarheid—een fluistering van taal en erfgoed die haar weg terug heeft gevonden in mijn geest. De vertaling van ‘stamboom’ naar het Sranan [nenbon/rutubon], die ik in eerste instantie overwoog, voelde ik niet. Het woord was voor mij te steriel. Ik wilde iets krachtigers, iets dat mijn afkomst en toekomst draagt, herinneringen opent en de belofte in zich houdt dat geen enkele tak van de boom zal vergaan zonder de wortels van zijn of haar bestaan te kennen. Daarnaast kwam het woord ‘Generaloyki’ in me op. Disi owktu mi no ben firi. Ne mi tuka nanga Geyanera. A tuku disi ben firi bun. Ik gebruik het als mijn cultureel alternatief voor ‘genealogie’ en ‘stamboom’. |
8. Publicatie en Toegang | Dit document is beschikbaar om gedeeld te worden op verschillende platforms, waaronder persoonlijke websites, taal- en cultuurorganisaties, en educatieve instellingen. 💡 Waar te lezen? Op mijn website krofayakromanticom.com |
| 9. Conclusie | Het brengt me naar een onbekende bestemming. 🔥 Dit woord staat nu vast. Het leeft. Het is een poort die open blijft. “Geyaneraloiki na a dipbere fu sabi san ankra dipi in a bonyogron fu na libi. Pe brudu nanga kumbagudu e miti, freiri freyri tron wan.” “De stamboom is de oerkern van kennis, diep verankerd in de navel van het bestaan, waar bloed en erfgoed samenvloeien.” Geyaneraloiki is niet alleen een woord, maar een herontdekte waarheid, een fluistering van taal en erfgoed die zijn weg terugvindt. Het draagt de kracht van afkomst, het openen van herinneringen en de belofte dat geen enkele tak van de boom zal vergaan zonder te weten de wortel van haar ontstaan. Dit woord heeft zich diep in mij gegrift. Het leeft. Het is mijn luik dat open blijft. |
GRANSEMAN
| Sranan | Granseman. Gransèman na wan tongo disi Krofaya Kromanti/ Abena Enuma, ben feni, fu gi wan nyun libi na wan owru tori. A tongo e kon fu den wortu gran (owru, bigi, gri), sè (adem, blesi, sabi) en man (sma, drager). |
| Nederlands | |
| englisch | Keeper of the Ancestral Breath |
| Etymologie | Het woord gransèman is een nieuwvorming, bedacht door Krofaya Kromanti. Het is samengesteld uit drie klank- en betekeniselementen: gran → groot, oud, diep geworteld; verwijzing naar voorouders of oorsprong sè → adem, fluistering, zegen; de klank van herinnering en bezieling man → mens, drager, getuige De tussenklank sè (met accent grave) verleent het woord een ademende, spirituele klank – alsof het woord zelf leeft tussen verleden en heden. |
| Uitspraak | IPA: [ɡɾɑ̃ˈsɛ.man] Zachte g, vloeiend uitgesproken; de stem zakt licht op sè, als een ademhaling of een fluistergebed. |
| Betekenis en symboliek Gransèman verwijst naar een mens of geest die de stem van de voorouders draagt en deze verbindt met het nu. Het duidt op een figuur die tussen werelden beweegt: tussen het menselijke en het spirituele, het oude en het nieuwe, het collectieve en het persoonlijke. In symbolische zin belichaamt de gransèman de doorwerking van erfgoed, maar ook de vrijheid om betekenis opnieuw te vormen. Het is de mens die zich bewust beweegt in de adem van zijn geschiedenis — niet als last, maar als levend ritme. | |
| Ontstaan en ontwikkeling Krofaya Kromanti introduceerde gransèman als een poëtisch concept en als daad van taalkundige bevrijding. Het woord ontstond uit de noodzaak om iets te benoemen wat nog geen naam had: een identiteit die leeft in de schaduw van voorouders, maar zelf opnieuw geboren wil worden. Zo groeide gransèman uit tot een persoonlijk symbool van verankering en vernieuwing, een brug tussen Winti-erfgoed, Afro-Surinaamse levensfilosofie en eigentijdse poëzie. | |
| Persoonlijke reflectie (van de bedenker) “Gransèman is mi tongo fu heri srefi – a tongo disi e hori mi srefidensi ini wan soso ai.* Het is de adem van mijn voorouders in mijn eigen mond. Een naam die ik moest uitvinden om mezelf terug te vinden.” — Krofaya Kromanti | |
| Samenvatting Gransèman – neologisme in het Sranan Tongo, bedacht door Krofaya Kromanti (2025). Betekenis: figuur die de adem van voorouders belichaamt; brug tussen traditie en zelfschepping. Symboliek: herinnering, adem, erfgoed, vernieuwing. Essentie: “Ik ben mijn eigen voorouder.” | |
http://GROGOSI
| ASPEKTI | DESCRIPTION |
|---|---|
| Sranan | grogosi |
| Nederlands | gezondheid |
| Engels | health |
| Etymologie: | Herkomst en inspiratie “Grogosi” is een neologisme, geïnspireerd op het Sranantongo woord “gosuntu” dat oorspronkelijk “gezondheid” aanduidt. |
| Samenstelling: “Grogosi” | De basis, afgeleid van gosuntu, bedoeld om gezondheid weer te geven. Voorvoegsel “gro-“: Toegevoegd om een intensiverend effect te creëren. Dit element roept associaties op met kracht, grootsheid en volledigheid. |
| Resultaat: | De combinatie vormt een woord dat niet alleen de fysieke staat van welzijn aanduidt, maar ook een diepere, integrale en krachtige essentie van gezondheid omvat. |
| Fonetiek: | Syllabische structuur: – grogosi bestaat uit drie lettergrepen: gro-go-si. |
| – Uitspraak IPA Een mogelijke weergave is /ˈɡro.ɡo.si/, met de klemtoon op de eerste lettergreep. | |
| – Klankkleur Het woord heeft een robuuste en vloeiende klank, wat past bij de krachtige en poëtische lading van de term. | |
| Descriptieve omschrijving | Definitie: Grogosi staat voor een holistische staat van gezondheid, waarin gezondheid niet louter wordt gezien als de afwezigheid van ziekte, maar als een dynamisch en compleet samenspel van fysiek, mentaal en spiritueel welzijn. |
| Conceptuele uitleg: | Het beeldt gezondheid uit als de “zielenkern” of het fundamentele centrum van kracht binnen het “parlement” van het lichaam – een metafoor voor de samenwerking en harmonie tussen de verschillende systemen van het menselijk lichaam. |
| Culturele context: | Culturele context: Door de Sranantongo invloeden te combineren met een moderne, poëtische inslag, vormt grogosi een unieke term die zowel traditionele als hedendaagse opvattingen over welzijn belichaamt. |
| Toepassing: | Het woord kan worden gebruikt in uiteenlopende contexten, van filosofische beschouwingen tot creatieve uitingen, en draagt daarmee de lading van een diepgaande en complete visie op gezondheid. |
KROFAYA KROMANTI 'TANPE' 