{ AT’OSOYEPI }, Eses-yepi, prasoro yepi, prasi-oso yepi, tan na oso

Inleiding verschillende zorgsoorten	Zorg in haar vele vormen Zorg kent vele gezichten en verschijnt op verschillende momenten in het leven. Soms komt zorg onverwacht en met spoed, soms ontwikkelt zij zich geleidelijk en blijft zij langdurig aanwezig. Er is zorg die plaatsvindt binnen muren van instellingen, en zorg die juist dicht bij huis en in de vertrouwde omgeving wordt verleend. Binnen dit overzicht worden verschillende vormen van zorg benoemd en onderscheiden. Ziekenhuiszorg richt zich op specialistische en klinische behandeling. Spoedzorg staat paraat wanneer onmiddellijk handelen noodzakelijk is. Thuiszorg ondersteunt mensen in hun eigen leefomgeving bij dagelijkse handelingen, verpleging en begeleiding. Nazorg volgt op een behandeling of opname en helpt bij herstel en stabilisatie. Langdurige zorg is bedoeld voor mensen die blijvend ondersteuning nodig hebben. Psychiatrische zorg richt zich op geestelijke gezondheid en emotioneel welzijn. Mantelzorg tenslotte ontstaat uit nabijheid en betrokkenheid, wanneer zorg wordt gedragen door familie, vrienden of naasten. Samen vormen deze zorgsoorten een netwerk van ondersteuning rond de mens, afgestemd op verschillende behoeften, momenten en levensfasen.
Sranan	AT’OSOYEPI
Betekenis	Nederlands: “Ziekenhuiszorg” Engels: Hospital care”
Descriptieve betekenis	Descriptieve betekenis At’osoyepi verwijst naar de georganiseerde medische zorg die wordt verleend binnen een ziekenhuis of vergelijkbare zorginstelling. Het omvat diagnose, behandeling, verpleging en begeleiding van patiënten die opgenomen zijn of specialistische zorg nodig hebben.
Etymologie	At’osoyepi is gevormd uit: at’oso → ziekenhuis (letterlijk: ziek-huis) yepi → zorgen voor / verzorgen / hulp verlenen Samen betekent het letterlijk: “zorg verlenen in het ziekenhuis.”
IPA	/at.o.soˈYe.pi/
Fonetiek (uitspraak voor het oor)	at-o-so-JÉ-pi at → at o → o so → so JÉ → klemtoon hier pi → pie
Samenstelling	“At’osoyepi” = “At’oso” (ziekenhuis) + “Yepi” (zorg).
Gebruik	At’osoyepi wordt gebruikt in medische, bestuurlijke en maatschappelijke contexten om te verwijzen naar zorgverlening binnen ziekenhuizen, inclusief opnamezorg, spoedeisende hulp en specialistische behandelingen.
Voorbeeldzin	A umapikin abi bun at’osoyepi fanowdu.” (Het meisje heeft goede ziekenhuiszorg nodig)

{ ESESYEPI } Esi-Esiyepi

ASPEKTI	DESKRIPSYON
Sranan ESI-ESIYEPI Betekenis	Nederlands: Spoedzorg Engels: Emergency care / urgent care
Descriptieve betekenis	Esi-esiyepi verwijst naar directe en dringende medische zorg die wordt verleend wanneer snel handelen noodzakelijk is om ernstig letsel, verergering van ziekte of levensgevaar te voorkomen. Het benadrukt snelheid, urgentie en onmiddellijke inzet van zorg.
Etymologie	Esi-esiyepi is gevormd uit: esi-esi → onmiddellijk, meteen, met spoed (reduplicatie voor nadruk) yepi → zorgen voor / verzorgen / hulp verlenen Samen betekent het letterlijk: “onmiddellijke zorg.”
Samenstelling	Esi-esiyepi = esi-esi (met spoed / onmiddellijk) + yepi (zorg)
Woordsoort	Zelfstandig naamwoord
IPA	/e.si.e.siˈje.pi/
Fonetiek (uitspraak voor het oor)	e-si-e-si-JÉ-pi e → e si → sie JÉ → klemtoon hier pi → pie
	Gebruik Esi-esiyepi wordt gebruikt in medische en maatschappelijke contexten om te verwijzen naar spoedeisende hulp, acute zorgsituaties en noodinterventies, zowel binnen als buiten het ziekenhuis.
Voorbeeldzin	“Na a bigi mankeri, a man kisi esi-esiyepi.” (Na het ongeluk kreeg de man spoedzorg.)

TAN-NA-OSO Sorgu [ TANAWSO- SORGU

DESKRIPSYON	BESCHRIJVING
	TAN-NA-OSO SORGU
DESKRIPSYON	TAN-NA-OSO SORGU
– Hoofdcategorie	RELASYONI & SOSYAL
Subcategorie	ZORG AAN HUIS
BETEKENIS (meertalig)	NL: Thuiszorg | EN: Home care / home healthcare |
DESCRIPTIEVE BETEKENIS	Zorg en ondersteuning die wordt verleend bij iemand thuis, terwijl de zorgontvanger in de eigen woonomgeving blijft. De zorg kan lichamelijk, praktisch of begeleidend zijn en wordt vaak uitgevoerd door professionele of georganiseerde zorgverleners.
FUNCTIE	Benoemt zorg die aan huis plaatsvindt; maakt onderscheid met zorg in een instelling; verbindt dagelijkse taal met zorg- en beleidscontext.
SAMENSTELLING	tan + na + oso + sorgu
ETYMOLOGIE / BEELDBRON	tan = blijven | na = in/bij | oso = huis | sorgu = zorg dragen. Beeldbron: het huis als plek van continuïteit en veiligheid.
WOORDSOORT	Zelfstandig naamwoord (samengestelde uitdrukking)
IPA	/tan na ˈo.so ˈsɔr.gu/
FONOLOGISCHE BETEKENIS	tan-na geeft stabiliteit; oso markeert het thuis; sor-gu draagt de zorghandeling. Klankstructuur ondersteunt rust en nabijheid.
UITSPRAAK (voor het oor)	tan na OO-so SOR-goe
KERNZIN	Tan-na-oso sorgu na sorgu san e de gi sma na en eigen oso.

---

MENASORGU

CATEGORIE	BESCHRIJVING

ASPEKTI

Sranan

DESKRIPSYON

MENA SORGU (ook: MENASORGU)

Hoofdcategorie Subcategorie

Relaties & samenleving INFORMELE ZORG & AFFECTI

BETEKENIS

Nederlands: Mantelzorg Engels: Informal care / family caregiving

DESCRIPTIEVE BETEKENIS

Zorg en ondersteuning die door een naaste (familielid, partner, vriend) wordt verleend aan iemand met een zorgbehoefte, buiten een professionele of betaalde zorgrelatie. De zorg kan lichamelijk, praktisch en emotioneel zijn.

FUNCTIE

Benoemt een zorgrol die voortkomt uit nabijheid en verantwoordelijkheid; maakt onderscheid tussen informele zorg en professionele zorg.

SAMENSTELLING

mena + sorgu

ETYMOLOGIE / BEELDBRON

mena = naaste, iemand die dichtbij staat | sorgu = zorg dragen voor. Beeldbron: zorg die ontstaat binnen familie- en vertrouwensrelaties.

WOORDSOORT

Zelfstandig naamwoord

IPA	/ˈme.na ˈsɔr.gu/

FONOLOGISCHE BETEKENIS

me-na opent relationeel; sor de zwaarte van zorg; gu rondt dragend af. Klank ondersteunt betrokkenheid en continuïteit.

UITSPRAAK (voor het oor)

MEE-na SOR-goe

Mena sorgu na sorgu san e kon fu famiri nanga mati

PRASORO- YEPI

CATEGORIE	BESCHRIJVING

ASPEKTI	Sranan
DESKRIPSYON	PRASORO-YEPI

Hoofdcategorie Subcategorie	Relatie en Sociaal Zorg, bescherming & BEGELEIDING
BETEKENIS	Nederlands: Beschermende begeleiding / ondersteunende zorg op afroep Engels: Protective support / supportive guidance
DESCRIPTIEVE BETEKENIS	Beschermende en ondersteunende begeleiding na ingrijpende gebeurtenissen (zoals ziekte, behandeling, crisis of verlies). Niet constant of zwaar, maar beschikbaar wanneer nodig; vergelijkbaar met een paraplu die tijdelijk beschermt
Functie (wat doet het woord?)	Benoemt lichte, beschermende zorg die nabijheid biedt zonder overname; ondersteuning tijdens overgangsperiodes.
SAMENSTELLING	prasoro + yepi
ETYMOLOGIE / BEELDBRON	prasoro = bescherming, afscherming yepi = helpen, ondersteunen. Beeldbron: de paraplu (licht, beschermend, op afroep).
WOORDSOORT	Zelfstandig naamwoord
IPA	/ˈpra.so.ro ˈje.pi/
FONOLOGISCHE BETEKENIS	Uitwaaierende klanken (pra-so-ro) geven omhulling; lichte actieve klanken (ye-pi) geven ondersteuning zonder zwaarte.
UITSPRAAK (voor het oor)	PRA-so-ro JEE-pie (zacht, vloeiend, geruststellend)

IPA	/ˈpra.so.ro ˈje.pi/

UITSPRAAK (voor het oor)

PRA-so-ro JEE-pie (zacht, vloeiend, geruststellend)

ARKIFU-KERNZIN

“Baka a siki, a man kisi prasoro-yepi fu go morofara nanga en libi.” (Na de ziekte kreeg de man nazorg om stap voor stap verder te gaan met zijn leven.

---