https://krofayakromanticom.com/wortu/ begin

1. LOLO A TONGO

Wortu fu prodo mofo nanga tongo!

Ini ala yari di mi e skrifi buku ini Sranantongo, mi e suku spesrutu Sranantongo wortu fu krakti mi tori. Ete mi no ben man feni den finfini wortu, di kande no de ete.  Dan a de so taki grontapu e kenki alafasi. Nyun wortu, nyun prakseri, nyun koni e brasa unu aladey. Mi feni, mi Sranantongo no kan tan na baka. A mu tyari go na fesi. Mi wani de na lanki tu. Den wortu di yu e leysi dyaso, a no wortu di yu kan feni ini wortubuku. Disi na wortu di psa mi edetonton, sonleisi nanga dipi diki, sonleisi sondro fu mi go suku.
Mi lobi den wortu, datmeki mi e prati den tapu mi eygi lanpe. Te yu yere den a fosileysi a kan gi yu fu lafu . Ma te yu poti yesi arki bun, yu sa firi yu sa sabi fa den wortu sa prodo ini yu mofo, den wortu e opo, krakti a tongo. Hori na ay taki, mi no e hori strey nanga nowansma fu meki wortu!
Wortu di mi meki yu kan feni ondro a marki ‘WORTUBUKU STIMOFO‘. Mi prati den ini aspekti:
1. Sranan
2. Nederlands
3. Engels
4. Etymologie
5. Descriptieve betekenis
6. Samenstelling
7. Gebruik
8. Voorbeeldzin
9. Fonetische gelijkenis
10. Eventueel tips /opmerking

2. SEYBERE

Borguwortu / P'pewortu

Mi e broko mi ede fu a sani di wi e kari ‘Leenwoorden. ( borguwortu/ p’pewortu) ’  Wortu fu tra kondre, di wi e teki meki leki di fu unu. Wortu fu heri grontapu grabu san wi e bedul. Mi e bribi in den sortu wortu, ete mi  e bribi ini a krakti fu wan tongo.  Sranantongo a no wan lesi tongo, fu e tan lenileni wortu. Na wan yongu tongo di mu gro. Gro nanga kenki fu na ten.  Leki fa wi e gro, a so wi mu meki a tongo gro.
Gi en watra, no masi en tumsi, korkori en no kwinsi en tranga, sai en taki nanga en,  fu a gro tyari bigi krakti, tranga rutu.  Wroko de fu du, gi ibriwan fu unu. Mi e bribi ini a tongo datmeki mi e skrifi ini a tongo.  Mi kumbat’teitongo na wan prenspari tongo.

4. Etymologi: Sranan

Etymologi na a stuka fu a rutu nanga a defulepi fu wortu. A fasi fa a bodoy fu wortu nanga den formu, kenki psa ala den yari. Etymologi e sasi fu sabi, fa a du kon, fa wortu e du kon na ini ala tongo. Ini ondrusuku, a e luku fa a kumba fu den wortu seti, fu pe den wortu komopo nanga fa den e moksi, nanga tra wortu famiri fu difrenti tongo. Etymologi no e lasi na ay fa wortu e kenki, fa den bodoy, abi efekti tapu den difrenti fasi fu a tongosabi.

5. Etymologie: Nederlands

Etymologie is de studie van de oorsprong en ontwikkeling van woorden, de manier waarop de betekenis en vorm van woorden door de jaren heen veranderen. Etymologie richt zich erop te begrijpen hoe woorden in alle talen ontstaan. In dit onderzoek kijkt het naar waar woorden vandaan komen en hoe ze verwant zijn aan andere woorden in verschillende talen. Het verliest niet uit het oog hoe woorden veranderen en hoe hun betekenis de verschillende fasen van taalkennis beïnvloedt.

6. SRANAN

Wan destriktifi wortu na wan wortu efu wan taki, di e skrifi letfasi san a wortu efu taki e bodoy. Disi e psa langalanga sondro franya. Wan descriptif wortu e tyari den marki fu san a sani e du, fa a e wroko, tapu fasi di alasma grabu en wan fasi, sondro broko- ede. Wan eksempre na tifibosro [tifbosro]. Tifi = tand; bosro = borstel.

6. DESCRIPTIEF: Nederlands

Een descriptieve term is een woord of uitdrukking waarvan de betekenis duidelijk af te leiden is uit de vorm of samenstelling. Zulke woorden beschrijven vaak op een letterlijke of beeldende manier het object, concept of de handeling waarnaar ze verwijzen. Ze zijn meestal transparant en bevatten elementen die bijdragen aan het begrip van het geheel, zoals in samengestelde woorden [tandenborstel].

7. DE MAKER

Taal- en Uitgangspuntenverklaring

De woordvorming in Wortubuku Stimofo is gegrond op de officiële spelling van het Sranantongo, voor zover deze door de bevoegde wettelijke instanties is vastgesteld en goedgekeurd.

Ik benadruk dat de in dit werk gehanteerde termen beschrijvend van aard zijn en geen waardeoordeel impliceren ten aanzien van intellect, capaciteiten of menselijke waardigheid. Geletterdheid wordt hierin technisch benaderd als schriftelijke vaardigheid, met de erkenning dat kennis, wijsheid en cultureel bewustzijn zich zowel binnen als buiten de schriftcultuur kunnen openbaren.

De woorden in dit lexicon zijn gevormd vanuit mijn innerlijk luisteren — naar klank, gevoel, beeld en stilte. Elk woord manifesteert zich als drager van betekenis, geworteld in de ritmes en resonanties van het Sranantongo, en ontvouwt zich tegelijkertijd in een autonome taaldynamiek. Er wordt geen starre grammaticale orde opgelegd; de taal groeit zoals zij zich aandient — organisch, ritueel en bezield. In deze taal versmelten klank en betekenis met schoonheid, herinnering en geest.

Dit werk wordt niet geschreven als wedijver, noch als polemiek, en gaat geen wedstrijd of betwisting aan met enige persoon, instantie of traditie. Het staat in zelfstandigheid en creatieve autonomie. De in dit werk opgenomen woorden en formuleringen zijn oorspronkelijke creaties en vallen onder het auteurschap van Krofaya Kromanti. Reproductie, overname of gebruik geschiedt met erkenning van de bron.

Ik, KROFAYA KROMANTI / ABENA ENUMA, ben de schepper van deze woorden. Zij kwamen tot mij zoals zaden die vallen — niet om beheerst te worden, maar om te ontkiemen en vrucht te dragen in betekenis. Alle in dit werk opgenomen woorden zijn oorspronkelijke creaties van Krofaya Kromanti.

8. CATEGORIE STRUCTUUR VAN HET LEXICON

De woorden in dit lexicon zijn, waar nodig, ondergebracht in hoofdcategorieën en subcategorieën. De hoofdcategorieën verwijzen niet naar thematische domeinen, maar naar de wijze van woordvorming. Zij maken zichtbaar hoe een woord tot stand is gekomen binnen het taalsysteem. De subcategorieën geven vervolgens aan binnen welk betekenisveld het woord functioneert. Niet elk lemma bevat een categorie-aanduiding; deze wordt alleen vermeld wanneer dit inhoudelijk relevant is.

Hoofdcategorieën (wijze van woordvorming)

AUTONOME VORMING
Volledig nieuw gevormde woorden die niet direct zijn afgeleid van bestaande termen, maar ontstaan zijn vanuit innerlijk taalgevoel en klankstructuur.

BESCHRIJVENDE SAMENSTELLING
Nieuwe woorden opgebouwd uit bestaande Sranan-elementen, waarbij de betekenis transparant is vanuit de samenstelling.

ANALOGE VORMING
Woorden gevormd naar analogie van internationale of bestaande structuren, maar aangepast binnen het Sranan-systeem.

BETEKENISUITBREIDING
Bestaande woorden die een nieuwe of verdiepte betekenis hebben gekregen binnen dit lexicon.

META-TONGO
Woorden die reflecteren op taal zelf, op betekenisvorming of op het functioneren van communicatie.

Subcategorieën (betekenisveld)

SANI
Concrete zaken en tastbare objecten.

AKSI
Handelingen en werkwoorden.

FASI
Manieren, processen of werkwijzen.

RELASYON
Relationele en ethische begrippen.

KULTURU
Cultureel, historisch of spiritueel geladen woorden.