Prakseri sondro frede, alasani abi bigin nanga tere!

Krofaya

{Sranantongo}

Krofaya Kromanti, wan totropkin na wan dyadya blaka-uma di kumbat’tei beri, a yari 1954, ini Sranan. En m’ma nanga p’pa ben abi makandra ayti pkin. Fo uma nanga fo man. M’ma nanga p’pa no de na libi moro, so tu en moro bigi brada Kenneth nanga en bigis’sa Mavis. Kenneth dede wantu mun baka di a tapu siksitenti-afeyfi yari. Mavis dede ini a yari 2023, nanga a libimarki fu 75 yari Krofaya ben abi wantentinaseybi yari di a doro Ptata. Krofaya Kromanti a no a nen di en bigisma dopu en. En èkte nen na Marva Biekman. Krofaya feni, na wan sraften-nen. Datmeki a kenki  a nen di a bigin skrifi powema nanga switi tori,  ini en kumbat’teitongo.  
A nen, no abi nowan enkri dipberedenki. Krofaya teki a nen, fu di a e lolo switi ini en mofo. Sensi Krofaya sabi ensrefi, a lobi en tongo. A ben de wandey di wantu uma seti wan konparsi fu suku wanfasi, fa wi mu opo unsrefi, sorgu taki wi no tron trawan futuboi, sobun prati koni. A pisten,  heri grontapu ben b’bari fu uma-manspasi. A so a dei doro di, Krofaya syi taki a abi talênti fu skrifi powema ini en kumbat’teytongo. Someni yari Krofaya e skrifi powema. A e skrifi den, a e kibri den. Ne ini a yari 2013 a teki prati na a Sranantongo skrifiwortustrey fu Double7fm ini Damsko. Krofaya tron, di fu tu.  A yurten Krofaya bigin skrifi buku, spesrutu ini Sranantongo. So a ben pramisi ensrefi, feifi yari langa, ala yari a sa skrifi wan buku. Tangi fu a Bigiman di e waki en aladei, a hori a pramisi. Ini 2020 Krofaya skrifi en di fu siksi buku. Efu alasani e waka fa Krofaya wani, dan ini 2023 en di fu seibi buku sa kon na doro. Krofaya no e skrifi a tongo afmofofasi (fonetisch). Krofaya feni dati, taki nanga skrifi na tu difrenti sani. Ete a no e ferakti nowansma di wani skrifi en afmofofasi.  Nomo te wansma aksi fu skrifi wan pisi afmofofasi, bika disleksi e trobi en, Krofaya e skrifi en so. Krofaya de konsekwens ini a skrifi.. Fu no bruya ensrefi nanga a tongo Krofaya e wroko nanga a wortubuku fu Blanker nanga Dubbeldam. Te a ten sa doro fu skrifi ‘y’ a sa skrifi en so.

Krofaya no e kari ensrefi Sranantongosabi-uma. A e kari en strefi SREME A e du muyti fu leri sabi a dipbere fu a tongo.  Te yu sabi a tyori fu a tongo, te fu kba yu e leri fa fu sasi wortu.  A no dorodoro heyskoro-denki de fanowdu fu grabu a tongo.  Ala tongo  abi en fasi,  na libisma e meki wan tongo, fu tron wan lespeki tongo. Sofasi, Krofaya  e du muiti fu a tongo no lasi, muiti fu a tongo gro.. Krofaya lobi sasi wortu fu meki wortu. 
A e prati den wortu nanga trawan. Wawanleisi sma wani sabi fa a e du kon na tapu a spesrutu wortu. Fu taigi tru, sonleisi ensrefi no sabi. Awansi sma no e lobi den wortu di a e meki, a no abi trobi a e tan prati den. Ondro a kapitri "WORTUBUKU STIMOFO" yu kan switi yu ai nanga den wortu.     

{Nederlands} update september 2024

Krofaya is een zelfbewuste, zwarte vrouw, geboren in 1954 in Suriname als kind van nazaten.
Ze komt uit een gezin van acht kinderen. Haar ouders en een oudere broer zijn overleden, evenals haar oudste zus. Haar doopnaam is Marva Biekman. Tijdens een vrouwenbijeenkomst ontdekte zij dat ze talent had voor het schrijven van gedichten. Deze gedichten schreef en bewaarde ze zorgvuldig. Van jongs af aan is zij gecharmeerd van het Sranantongo. In 2013 nam ze deel aan het Sranantongo-dictee van Double7fm, waarbij ze als tweede eindigde. Vanaf dat moment verdiepte ze zich nog meer in het Sranan. In 2014 verscheen haar eerste roman, geschreven in het Sranan. Op dat moment besloot ze zichzelf een belofte te doen: elk jaar gedurende vijf jaar een boek schrijven. Dankzij de Almachtige is het haar gelukt. In 2020 verscheen haar zesde boek, en in 2023 hoopte ze haar zevende boek uit te brengen. Echter door corona is dit niet gelukt. Het zevende boek zal in 2025 verschijnen.

Krofaya schrijft niet fonetisch, maar volgt de laatste officiële spelling van 1986. Desalniettemin veroordeelt ze niemand die fonetisch schrijft of woorden niet voluit schrijft. Op verzoek is ze bereid fonetisch te schrijven voor personen met dyslexie. Ze gebruikt consequent de ‘i’ en niet de ‘y’. Berichten van anderen die de ‘y’ gebruiken, verandert ze niet. Om niet verward te raken door de taal, gebruikt zij vooralsnog het woordenboek van 1986 van Blanker en Dubbeldam.

Hoewel ze zich profileert op dit gebied, noemt ze zichzelf geen Sranantongo-deskundige. Krofaya is een autodidact. Krofaya  is vooral geïnteresseerd in de oorsprong en de diepgang van de woorden in de taal. Ze stelt dat als je de verborgen regels en de geschiedenis van het ontstaan van de taal kent, je beter in staat bent om woorden te analyseren. Volgens haar moeten nieuwe woorden niet als vreemde woorden klinken, maar als een natuurlijke toevoeging aan de taal van het land. Daar heb je volgens haar geen hogere wiskunde voor nodig.

Soms wordt haar gevraagd waar ze die woorden vandaan haalt. Dat weet ze zelf ook niet altijd. Desalniettemin deelt ze deze woorden, ook al wordt dat niet door iedereen gewaardeerd. Onder het kopje ‘WORTU STIMOFO’ vind je veel van die woorden.